2022 жылғы тағы бір рекорд елдің шикізаттық емес экспортының көлемі болды. Ол 2012 жылғы тарихи максимумнан асып, 26,5 млрд АҚШ долларына (31,4%) жетті. Оның 8 млрд АҚШ долларын қосылған құны жоғары тауарлар экспорты құрады.
Осы санаттағы бірегей экспорттық «жаңалықтардың» қатарында АЭС-тердің ядролық реакторларға арналған отын элементтері (уран таяқшалары) бар. Оларды Өскеменде Қазақстан-Қытай бірлескен кәсіпорны «Үлбі-ТВС» ЖШС шығарған. 2022 жылдың желтоқсанында қытайлық CGNPC-URC ядролық корпорациясына осындай құрылымдар алғаш рет жеткізілді. «QazTrade сауда саясатын дамыту орталығы» АҚ (акционер — ҚР Сауда және интеграция министрлігі) мәліметінше, қазақстандық тарап бұл тапсырысқа 51,1 млн АҚШ долларын алған.
![](https://kaz.kazlenta.kz/uploads/posts/2023-03/1679900873_111-31.png)
Сауда серіктестерінің бестігіне қазақстандық шикізаттың жетекші импорттаушылары — Италия (мұнайдың негізгі сатып алушысы), Түркия және Оңтүстік Корея да кірді. 2022 жылы бұл елдермен ақшалай түрде сауда айтарлықтай өсті: мұнай бағасының өсуіне байланысты Италиямен сауда 54%, Оңтүстік Кореямен 2,3 есе өсті.
![](https://kaz.kazlenta.kz/uploads/posts/2023-03/1679900928_221-29.png)
Батыстың Ресей мен Беларусьқа қарсы санкциялары еуропалық негізгі жеткізушілерді өздері үшін жаңа нарықтар іздеуге мәжбүр етті, Ресей де сауда саясатын түзетті. Бұл қайта құрулар ҚР-ның экспорттық ағындарына да әсер етті. Мәселен, Қазақстаннан Беларуське тас көмірді жеткізу соңғы бір жылда 93,6% — 1,8 млн тоннадан 119,7 мың тоннаға дейін қысқарды. Дегенмен, Қазақстан Еуропадағы энергетикалық дағдарысты ескере отырып, бұл стратегиялық маңызды өнімнің жаңа сатып алушыларын тез тапты. Еуропа Қазақстан отынын қуана импорттай бастады: Польша 1,5 млн тонна импорттады (2021 жылмен салыстырғанда 10 еседей көп), Латвия 752,8 мың тонна сатып алды (бір жыл бұрын сатып алмаған), Түркия мен Кипрден де сұраныс артты. Жалпы, әлемдік нарықта көмірге сұраныс жоғары болып, Қазақстан осы шикізатты сатудан түсетін экспорттық кірісті 89,3% арттырды.
Уақыт өте келе ҚР-да өсімдік майын өндіру көлемі артты. Былтыр бұл нарықта да өзгерістер болды. Егер бұрын Қытай мен Өзбекстан Ресей мен Украинадан өнімнің үлкен көлемін сатып алса, 2022 жылы олардың жеткізілімі қысқарды. Қазақстан өз майын көршілеріне ұсынып, тараптар келіскен. ҚР СЖРА Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, былтыр қаңтар–желтоқсан айларында Қытай ҚР-дан тоң май және тоңмай импортын төрт есеге жуық, Өзбекстан екі есе арттырды.
![](https://kaz.kazlenta.kz/uploads/posts/2023-03/1679900905_331-20.png)
Еуропа мен Ресей арасындағы логистикадағы қиындықтар қазақстандық балық жеткізушілеріне де әсер етті. Олар Германияға филе экспортын 62,9%, Литваға 56,5%, Нидерландқа 48,7% арттырды. Біздің бренд — көксерке.
![](https://kaz.kazlenta.kz/uploads/posts/2023-03/1679900963_441-18.png)
Дегенмен, Қазақстан кейбір жағынан ұтылды. Мәселен, санкциялардың кесірінен темір рудасын жеткізу 70% қысқарды. Бұл өнімнің негізгі сатып алушысы Ресей болғанын ескерсек (2021 жылы үлесі 66,7%), бұл нарықтың орнын тез арада табу мүмкін болмады. Нәтижесінде Қазақстан Республикасының темір рудасын сатудан түскен экспорттық кіріс екі есе — 1,6 млрд АҚШ долларынан 713,3 млн АҚШ долларына дейін қысқарды.