Ru  Kz
Барлық жаңалықтар

«Алтын адам» феномені: қазақ тарихы қалай қайта түледі?

 

Қазақстанның әлемдік бренді саналған «Алтын адам» туралы аз айтылған жоқ. Құндылықтарымызды қастерлеу – қашан да өзекті. Алтын адам құпиясы әлі де зерттеуді, зерделеуді қажет етеді. Жалпы «Алтын адамның» қазақ тарихындағы маңызы қандай? Әлемдік ғылымдағы бағасы нақтыланды ма? Қазақстанның әр түкпірінен табылып жатқан «Алтын адамдар» кімдер? Тарихшылардың ортақ тоқтамы қандай? Ұлттық құндылықтарымызды лайықты деңгейде ұлықтай алдық па? Біздің бүгінгі тақырыбымыз осы сауалдар төңірегінде болмақ.


Қазақстанда қанша алтын адам табылды?


1969 жылы Есік қорғанынан табылған Алтын адам әлем назарын өзіне аударды. Алтын киімді сақ жауынгерінің мүрдесін археолог Бекмұханбет Нұрмұханбетов тауып, ғалым Кемал Ақышев көпке әйгіледі.


Төрт мыңға тарта алтын әшекеймен безендірілген жәдігер «аң стилінің» таңғажайып үлгісін танытты. «Аң стилінде» барыс пен бұланның, арқар мен таутекенің, жылқы мен сан алуан құстың бейнесі бедерленген. Бұл табиғат пен көшпенділер мәдениетінің біте қайнасып жатқынын айқындайды.


«Біздің бабаларымыз әлі күнге дейін өзінің асқан көркемдігімен тамсандыратын аса жоғары деңгейдегі көркем дүниелер жасаған. Жауынгердің алтынмен апталған киімдері ежелгі шеберлердің алтын өңдеу техникасын жақсы меңгергенін аңғартады. Сонымен бірге, бұл жаңалық Дала өркениетінің зор қуаты мен эстетикасын әйгілейтін бай мифологияны паш етті», – дейді Елбасы.


Қазақ даласынан алтын адамның табылуы – көне тарихты қайта түлетіп, әлемдік археологияны жаңа арнаға бұрды. Көшпенділер өркениетінің зор жетістігі қасаң түсініктер мен жалған пайымдарды біржола өзгертті. Қазақ тарихы жаңа өріс алып, ғылыми тұрғыда қайта зерделене бастады.


Тәуелсіздік алғаннан кейін «Алтын адамдар» легі қайта жалғасты. Екінші алтын киімді адам 1999 жылы батыс өңірінен табылды. Әлкей Марғұлан атындағы археологиялық экспедициясы археолог Зейнолла Самашевтың жетекшілігімен Аралтөбе қорғанына қазба жұмыстарын жасап, олжалы оралды. Атырау облысынан табылған «Сармат көсемі» ж.с.д. ІІІ-ІІ ғасырларға жатады. Жәдігердің жанынан семсер мен қанжар, қалқан мен қорамсақ, бүркіттің қаңқа сүйегі табылған. Бұл бір ретте қылыштың пайда болу тарихын қайта қарауға түрткі болды.


Одан кейін Шіліктіден шыққан алтын адамның өмір сүрген жылдары ж.с.д. VІІІ-VІІ ғасырларға тұспа-тұс келеді. Жәдігер 2003 жылы Бәйгетөбе обасынан табылды. Ол Есікте ең алғаш табылған алтын адамнан 400 жыл үлкен екені анықталды. Сондай-ақ қорымнан 4 мыңнан аса алтын бұйым шыққан.


Тaбылу рeті бойыншa төртінші aлтын aдaм Қaрқaрaлы өңірінe тиeсілі. Eртe сaқ кeзeңінe жaтaтын aлтын aдaм «Aң стиліндeгі» әшeкeй бұйымдaрымeн eрeкшeлeнeді. Қaзбa жұмыстaры бaрысындa 100-гe жуық бeлдіктің әшeкeйі, 8 aрыстaн бeйнeсі, 20-ғa тaртa құймa aлтын, түрлі формaдaғы әшeкeйлeр, aйдaһaр пішіні сомдaлғaн aлтындaлғaн зaт, сeкіругe бeйімдeлгeн қaбaн, eлтaңбaмыздaғы пырaқтың бeйнeсінe ұқсaс сурeттeр бeдeрлeнгeн жәдігeрмeн біргe, мыңнaн aсa aсыл моншaқ тaбылғaн.


2012 жылы Батыс Қазақстан облысындағы Тақсай қорғанынан қазып алынған «Тақсай ханшайымы» отандық ғылымдағы ең үлкен ашылулардың бірі саналады. Сармат әйелінің қабірінен қымбат әшекейлер, яғни басында шошақ төбелі, жоғарғы жағында тау ешкісінің бейнесі бар алтын бас киім, мойнында екі салпыншақты және тұтас құйылған гривна табылған. Барлығы сексеннен астам алтын бұйым аршып алынған. «Тақсайлық абыз әйелді» қалпына келтіру жұмыстарымен ғалым-реставратор Қырым Алтынбеков айналысты.



Бұл тізімге Шығыстағы «Үржар ханшайымын» да қосуға болады. Қорғаннан табылған жас қыздың мүрдесімен қатар, алтын әшекейлі бас киім табылған. Зерттеушілер жас қызды билеушілер әулетінен шыққан ғұн-үйсін заманының өкілі болуы мүмкін деп болжайды.

 

2008 жылы дәл осы Шығыс Қазақстан облысындағы Елеке сазы қорымынан тағы бір «Алтын адам» табылды. Археолог Зейнолла Самашевтің жетекшілігімен бастан-аяқ алтынмен апталған жас жігіттің сүйегі қазып алынды. Жанынан қорамсақ пен алтын қынға салынған қанжары да қоса табылды.


Осы ретте Алтын адамды алғаш тапқан Бекмұханбет Нұрмұханбетовтің пікірін еске алып өтпеске болмайды. Оның айтуынша, Алтын адам мен алтын киімді адамды екі түрлі қарастыру қажет. Яғни, «алтын адам» атауын ғылыми қолданыстағы ұғым деп қарастырған жөн. Ал, өзге өңірлерден табылған Алтын адамдарды аймақтарға жеке таңбай, біртұтас зерттеу қажет.


Археолог Айбар Хасеналин де алғашқыда «Алтын адам» атауы Есіктен табылған жәдігерге байланысты қойылғанын айтады. Сол себепті «Алтын адам» ұғымына мұқият қарау керек дейді ол.


Десек те, бұл туралы тарихшылар тарапынан нақты тоқтам айтылмады. Еліміздің әр түкпірінен табылған «Алтын адамдар» тізімі осылайша «арта түсті». Егер ескі қорғандар бүгінге дейін тоналмай аман-жетсе, алтын киімді адамдардың бұдан да көп табылуы мүмкін еді. Ең бастысы, мұның бәрі дала өркениетінің тым әріден бастау алғанын айқындап, көне тарихымызға жаңаша сипат берері анық.


Күні кеше Ақтөбе жерінен алтын киімді сармат көсемінің қабірі табылып, тағы бір олжаға кенелдік. Әрі қарай зерттеу жұмыстары жалғасып жатыр. Археологтардан бөлек, басқа да саланың мамандары тартылып, ауқымды жұмыстар қолға алынған. Бүгінгі ғылымның жетістіктері әр артефакттан бастап, барлығын түгел зерттеуге, құнды ақпараттар алуға мүмкіндік береді.


Алтын киімді адамдардың Тұран топырағынан табылуы бабаларымыздың метал өндіру ісін, алтын өңдеу технологиясын жетік меңгергенін көрсетеді. Ғылыми сынама нәтижесі алтындардың алыстан әкелінбегенін, өз өлкеміздің өнімі екенін тағы бір дәлелдеп берді.


Фото: ehistory.kz

«Алтын адамның әлемге шеруі»


Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы «Алтын адамның» зерттелуі мен насихатталуына жаңа серпін берді. «Қазақстандық Тутанхамон» атанған құнды жәдігерді ұлттық бренд ретінде әлемге таныту негізгі міндеттердің бірі болды. Солайша Ұлттық музейдің қақ төрінде тұрған Алтын адам «әлемдік сапарға шықты».


«Алтын адамның әлем музейлеріне шеруі» атты халықаралық көрме-жобасы қолға алынып, дүниежүзінің алдыңғы қатарлы музейлерінде ұйымдастырылды.


Жобаның негізгі мақсаты – еліміздің әр түкпірінен табылған «алтын адамдар» шоғырын әлем жұртшылығына таныстырып, ұлы дала өркениетінің бай мұрасын насихат ету.


«Алтын адамның әлем музейлеріне шеруі» бүгінге дейін Беларусь, Әзербайжан, Ресей, Қытай, Польша, Оңтүстік Корея, Түркия, Малайзия және Грекия секілді әлемнің 12 елінде болып, шетелдік көрермендердің ыстық ықыласына бөленді.


Аталған көрмелерде Есік қорғанынан табылған сақ жауынгерінен бөлек, Батыс Қазақстандағы Тақсай ханшайымы мен Аралтөбе жауынгерінің, Сарыарқадағы Талды-2 билеушісінің, Қазақ Алтайындағы Берел жылқыларының теңдессіз жәдігерлері де көпшілік назарына ұсынылды.


Ұлы дала елінің құнды мұраларымен танысып, «Алтын адамның» ерекше сән-салтанатына, тарихи мән-маңызына қызығушылық танытқан шетелдіктердің қатары көп.


Иә, еліміздің мәдени жетістіктерін әлемге танытып, ұлттық құндылықтарымызды, тарихи-мәдени мұраларымызды насихаттау – баршамызға ортақ міндет.


Ендігі мақсат «Алтын адамның» әлемдік өркениеттегі бағасын нықтап, жалпыадамзаттық құндылықтардың қатарына қосылуына күш салу.


Негізгі фото: government.kz
скачать dle 11.1смотреть фильмы бесплатно
Егер мәтінде қате байқасаңыз, оны таңдап, Ctrl+Enter пернелерін басыңыз
ҚАЗІР ОҚЫП ЖАТЫР
для добавления комментариев
Уже зарегистрированы?
ПІКІР ҚАЛДЫРУ
Или водите через социальные сети
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
66 комментариев
  • Wilton
  • 21-10-2026, 23:38
  • : 23:38
References: Instant withdrawal MiFinity casino Australia intensedebate.com
  • Evonne
  • 22-10-2026, 01:10
  • : 01:10
References: MiFinity casino maximum withdrawal Australia bbs.kxwh.cn
  • Debra
  • 22-10-2026, 03:05
  • : 03:05
References: Neosurf live dealer casino australia neosurf voucher online casino australia
  • Leonore
  • 22-10-2026, 14:32
  • : 14:32
References: Play pokies with neosurf australia neosurf casino australia
  • Chelsey
  • 22-10-2026, 15:28
  • : 15:28
References: Casinos accepting wire transfer australia https://rentry.co/g4degepm
References: Wire transfer casino minimum deposit Australia https://tvoyaskala.com/user/pandasheet63/
References: Osko pokies easy withdrawal payid withdrawal casino australia real money
  • Tracey
  • 23-10-2026, 03:43
  • : 03:43
References: Real money pokies bank transfer australia dreevoo.com
  • Hollie
  • 23-10-2026, 16:47
  • : 16:47
References: Instant payout casino australia Osko withdrawal casino Australia
References: Top bank transfer casinos australia http://caraudiocentre.ir/index.php?subaction=userinfo&user=edgerbumper87
  • Yanira
  • 23-10-2026, 20:20
  • : 20:20
References: Online pokies payid australia halcom.cn
  • Sharyn
  • 23-10-2026, 21:58
  • : 21:58
References: Progressive jackpot payid pokies dtfz.net
  • Carmine
  • 26-10-2026, 20:17
  • : 20:17
References: BPay pokies fast payout BPay pokies payment method
  • Erika
  • 27-10-2026, 05:27
  • : 05:27
References: MiFinity casino sites Australia MiFinity casino table games Australia
  • Melva
  • 27-10-2026, 09:14
  • : 09:14
References: Same day withdrawal MiFinity casino MiFinity casino no deposit bonus
  • Helena
  • 27-10-2026, 09:50
  • : 09:50
References: MiFinity withdrawal casino play pokies with MiFinity
  • Luis
  • 27-10-2026, 22:18
  • : 22:18
References: Casinos that accept bank transfers australia https://bojsen-parks-3.blogbright.net/
  • Jed
  • 28-10-2026, 02:58
  • : 02:58
References: Wire transfer casino online real money Australia online casinos wire transfer Australia
  • Marilou
  • 29-10-2026, 00:55
  • : 00:55
References: Real money pokies MiFinity Australia MiFinity casino video poker Australia
References: Newest payid pokies australia pad.nixnet.services
  • Lin
  • 29-10-2026, 05:43
  • : 05:43
References: Secure payid pokies www.nlvbang.com
  • Elane
  • 30-10-2026, 03:35
  • : 03:35
References: Play pokies with neosurf australia where to buy neosurf australia
  • Reggie
  • 30-10-2026, 10:38
  • : 10:38
References: Fast withdrawal pokies australia payid doc.anagora.org
  • Frankie
  • 30-10-2026, 13:12
  • : 13:12
References: Pay id pokies australia pad.cttue.de
  • Hester
  • 31-10-2026, 05:15
  • : 05:15
Sofort Casinos bieten euch, sowohl als Neukunden als auch als Bestandskunden, eine Vielzahl an Bonusaktionen. Echtzeit-Transaktionen sorgen zudem für eine schnelle und fehlerfreie Abwicklung, während Sicherheitsmaßnahmen wie 2-Faktor-Authentifizierung den Schutz weiter erhöhen. Die Online Casino Sofortüberweisung ohne Limit ist eine erweiterte Version des klassischen Sofortbankings, bei der ihr Einzahlungen ohne festgelegte Obergrenze tätigen könnt. Zudem fallen bei den meisten Sofortüberweisungs Online Casinos keine Gebühren an, was diese Zahlungsmethode zu einer kostengünstigen Option macht. Die Registrierung dauert in der Regel nur wenige Minuten und erfordert nur wenige persönliche Informationen von euch. Durch die Verbindung zu Klarna Online Casinos genießt ihr zudem die Vorteile eines etablierten Zahlungsdienstes, der Sicherheit und Benutzerfreundlichkeit kombiniert. References: https://ewicare.com/
  • Myrtle
  • 31-10-2026, 05:28
  • : 05:28
While Neosurf acceptance is growing, it’s still not available at every online casino. This adds a step compared to methods like instant bank transfers or cards you already have in your wallet. Unless you buy online, you’ll need to visit a retail location to obtain vouchers. References: community.openedr.com
  • Thanh
  • 31-10-2026, 06:29
  • : 06:29
Alle Tipps und Tricks für die Zahlungen mit Trustly erhalten Sie ebenfalls von uns. Für die Bewertung wurde jedes Casino mit Trustly natürlich detailliert und intensiv unter die Lupe genommen. Wo Sie die besten Casinos mit Trustly finden, zeigen wir Ihnen im Folgenden. Melde dich bei unserem brandneuen Mitgliederbereich an und erhalte dafür 250 Freispiele ohne Einzahlung auf SpinBetter. Registriere dich kostenlos oder melde dich an, um unsere Demo-Spiele zu genießen! References: https://forum.everestinnovation.it
  • Candace
  • 02-11-2026, 11:11
  • : 11:11
First, pick an online casino that accepts Neosurf (we’ve listed some of the best ones above) and sign up for an account. Below, we’ve listed the fastest Neosurf casinos promoted on Casino Buddies, so you can skip the wait and cash out quickly. In this article we give you the best Neosurf deposit casinos and list which casinos that accept Neosurf deposits as low as $10 and $20. References: https://lacviet.org
  • Lincoln
  • 03-11-2026, 02:41
  • : 02:41
Grundsätzlich punkten die E-Wallets mit schnellen Transaktionen, vor allem wenn es um die Gewinnauszahlungen geht. Einzahlungen und Auszahlungen kannst du in den Internet Casinos auch mit den E-Wallets von Neteller, Skrill, MuchBetter, ecoPayz und weiteren vornehmen. Die Sofortüberweisung bedient sich dabei einfach dem Prinzip des direkten Transfers zwischen deinem Konto, Sofortüberweisung als Zahlungsanbieter und dem Casino als Empfänger. Entsprechend werden je nach Land auch die entsprechenden lokalen Währungen angeboten. References: https://bimpedia.org/flarum/public/d/432-casino-mit-klarna-bezahlen-was-wirklic
h-moglich-ist
  • Wayne
  • 04-11-2026, 11:51
  • : 11:51
References: Top Casino mit Trustly Online Casino Bonus bei Trustly Einzahlung
«Заманауи, таза әрі жанға жайлы»: Валерий Меладзе Астана өзін қалай баурап алғанын айтты
Алматыда бірқатар білім және мәдениет саласының үздік қызметкерлері мемлекеттік наградалармен марапатталды
Аида Балаева мәдениет және медиа саласының қызметкерлеріне мемлекеттік наградалар табыстады
Димаш Құдайбергеннің жаңа әні ең көп тыңдалған топ-100 әннің қатарына енді
Актер Шәріп Серік қызды ұрды деп айыпталғаннан кейін мәлімдеме жасады
Мультимедиа
Алматы облысы Республика күнін кең көлемде атап өтті
Қазақстан Президенті Бельгиялықтар Королімен және Патшайымымен бірге Ұлттық музейге барды
Алматыда бір күнде 1,2 мыңнан астам ағаш егілді
Алматының Түрксіб ауданындағы «Жұлдыз» шағынауданында аулалар жаңартылды
Шымкентте Тіленшин көшесіндегі жаңа автокөлік өткелі ашылды